Lise öğrencilerinin çoklu ekran bağımlılığı ile problem çözme becerileri ve karar verme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Article Sidebar

PDF
Yayınlanmış: Tem 18, 2026
Anahtar Kelimeler:
çoklu ekran bağımlılığı problem çözme karar verme

Main Article Content

Cemile GÜVERCİN
Milli Eğitim Bakanlığı
İsmail GELEN
Ondokuz Mayıs University
https://orcid.org/0000-0001-6669-8702

Özet

Çoklu ekran bağımlılığı, problem çözme becerileri ve karar verme stilleri, dijitalleşmenin artmasıyla birlikte lise öğrencilerinin bilişsel ve davranışsal süreçlerini etkileyen önemli değişkenler arasında yer almaktadır. Bu araştırmada, lise öğrencilerinin çoklu ekran bağımlılığı, problem çözme becerileri ve karar verme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi ve bu değişkenlerin cinsiyet, günlük ekran süresi, akıllı cihaz tercihi ve sosyal medya platformu gibi değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle araştırma genel yapısı itibarıyla tarama türü araştırmalarında çeşitlerinden birisi olan betimsel araştırma modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın evrenini, Türkiye’deki devlet liselerinde 2024–2025 eğitim-öğretim yılı içesinde öğrenim gören 11. Sınıf lise öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma evrenini ise, Samsun Bafra ilçesindeki ortaöğretim kurumları (liseler) oluşturmaktadır. Çalışma evrenini temsil eden en iyi örnekleme ulaşmak için seçkisiz olmayan (non- random) örneklem türlerinden, amaçlı örneklem türünün tipik örneklem tekniği kullanılmıştır. Bu kapsamda Bafra Fen Lisesinde okuyan 11. Sınıf lise öğrencileri araştırmaya gönüllülük esaslı olarak katılmıştır.  Bu araştırmada örneklem grubunu 11. sınıf öğrencilerinin seçilmesinin temel nedeni, bu yaş grubunun ergenlik döneminin ileri evrelerinde bulunmasıdır. Ergenliğin bu döneminde bireylerin bilişsel gelişimi daha ileri düzeydedir ve karar verme ile problem çözme becerileri daha belirgin şekilde gözlemlenebilmektedir (Kuşkaya Mumcu & Kutlu, 2010). Ayrıca 11. sınıf öğrencileri, hem lise eğitiminin kazanımlarını büyük ölçüde edinmiş hem de üniversite sınavına hazırlık sürecinin etkisiyle dijital araçlarla daha yoğun bir etkileşim içinde olan bireylerdir. Bu nedenle, çoklu ekran bağımlılığı ile karar verme stilleri ve problem çözme becerileri arasındaki ilişkilerin daha sağlıklı ve anlamlı biçimde ölçülebileceği düşünülmüştür. Veri toplama sürecinde Kişisel Bilgi Formu, Çoklu Ekran Bağımlılığı Ölçeği, Problem Çözme Envanteri ile Akılcı ve Sezgisel Karar Verme Stilleri Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler t-testi, varyans analizi (ANOVA) ve gerekli durumlarda post-hoc testleri ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, karar verme stilleri ve sezgisel karar verme stili cinsiyete göre anlamlı farklılık bulunmuştur. Sosyal medya tercihlerine göre yalnızca akılcı karar verme stilinde anlamlı farklılık tespit edilmiştir. Ekran süresi değişkenine göre ise çoklu ekran bağımlılığı, problem çözme becerileri ve sezgisel karar verme stili açısından anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Ayrıca değişkenler arasındaki karşılaştırmalarda, karar verme stillerinin diğer değişkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaştığı görülmüştür.

Article Details

Nasıl Atıf Yapılır
GÜVERCİN, C., & GELEN, İsmail. (2026). Lise öğrencilerinin çoklu ekran bağımlılığı ile problem çözme becerileri ve karar verme stilleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 6(7), 20270. Geliş tarihi gönderen https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/601
Sayı
Cilt 6 Sayı 7 (2026)
Bölüm
Araştırma Makaleleri
Creative Commons License

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.

Yazar Biyografisi

İsmail GELEN, Ondokuz Mayıs University

amsun’un Lâdik ilçesinde (TR) 1973 yılında doğdu. İlkokulu Tayyar Mehmet Paşa İlkokulunda, Ortaokul ve Lise öğrenimini ise Akpınar Öğretmen lisesinde tamamladı. 1993 yılında Ondokuz Mayıs Üniv. Amasya Eğitim Fakültesi Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalından mezun oldu. MEB’na bağlı olarak Ordu’nun Ünye ilçesine sınıf öğretmeni olarak atandı ve birleştirilmiş sınıflı köylerde sınıf öğretmenliği yaptı. 1994 yılında yurt çapında YÖK-ÖSYM tarafından yapılan (YLS- Yurtdışı Lisansüstü Eğitim Sınavında), kendi alanında yurt dışında master ve doktora eğitimi için alınan sadece iki YÖK burslusu kişiden birisi oldu. Hacettepe Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulundan ileri düzey dil yeterliğini aldı. Yurtdışından birçok üniversiteden kabul aldı.  Bir dünya karması kadrosuna sahip olan Çukurova Üniversitesi Eğitim Programları ve Öğretim Anabilim Dalında 50 başvuru arasından yüksek lisans programına girmeye hak kazanan tek kişi oldu.  Ayrıca Çukurova üniversitesi yabancı dil yeterlik sınavını direk geçti. Yüksek lisans ve doktora eğitimini burada tamamladı.  Danışmanlığını Prof. Dr. Ahmet Doğanay’ın yaptığı Gelen’in tezlerinin tüm metni, ulusal tez merkezinde ulaşıma açıktır. Doktora sonrasında ise Mustafa Kemal Üniversitesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesinde birçok görev aldı. Dekan Yardımcılığı, Bölüm Başkanlığı, Anabilim Dalı Başkanlığı, Kurucu Merkez Müdürlüğü, akademik danışmanlık, yönetim kurulu üyelikleri, akreditasyon kurulu üyeliği, kalite kurulu üyeliği, eğitim-öğretim komisyon üyeliği, sayısız jüri görevleri, tez danışmanlıkları, iç tetkikçi, Mentör, TÜBİTAK’ta hakemlik, değerlendirmeci, proje değerlendiricisi ve izleyicisi, MEB/ TTKB’de danışmanlık, MEB Şura Üyeliği, SSCI ve uluslararası alan indekslerinde çok sayıda hakemlik, TÜBİTAK değerlendiricisi ve proje izleyicisi gibi birçok görev almış ve almaktadır. Üniversitelerde çeşitli lisans, yüksek lisans, doktora programları, araştırma merkezleri, Meslek Yüksek Okulu gibi akademik birimlerin kuruculuğunu yaptı. ABD University of Florida’da post-doktora eğitimi aldı. Ders verme, projeler, akademik çalışmalar, sınav ve çeşitli görevlerle ABD, Kanada, İngiltere, Portekiz, Bosna-Hersek, Norveç, Kırgızistan, Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ve Kazakistan’da görevler yaptı. Lisans seviyesinde “Öğretim İlke ve Yöntemleri, Karşılaştırmalı Eğitim, Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Eleştirel ve Analitik Düşünme, Ölçme ve Değerlendirme”, lisans üstü seviyede ise “Program Geliştirme, SPSS’de Uygulamalı Eğitim İstatistiği, Düşünme Becerileri ve Geliştirilmesi, Eğitimde Yeni Yaklaşımlar, Program Değerlendirme” gibi derslere ek olarak, OMU UZEM’de çeşitli senkron ve a-senkron dersler vermektedir. Lisans üstü seviyede 22 adet tez yürütmüş ve yürütmektedir. Uluslararası ERIC database gibi çok sayıda indeksli dergide hakemlik ve yayın kurulu üyeliği yapmaktadır. 14 tanesi SSCI’lı olmak üzere 50 civarında makalesi, ulusal ve uluslararası 50’ye yakın bildirisi, 21 adet kitap ve bölümleri, ulusal ve uluslararası 27 projesi, sayısız panel- seminer- konferans- şura- radyo-tv-konuşmaları- aktif olarak katıldığı bilimsel toplantıları olan İsmail Gelen’in 24 Ocak 2025 itibarıyla Google Akademik referans sayısı 2245, i10-endeksi ise 30’dur. YÖK- EPDAD (Eğitim Fakülteleri Programları ve Akreditasyon Derneği) üyesi olan Gelen, YÖK adına akreditasyon süreçlerinde değerlendirmeci, ekip başkanlığı, tutarlılık komisyonu üyeliği, EFAK görevlisi olarak aktif görev almaktadır. YÖKAK (Yüksek Öğretim Kalite ve Akreditasyon Kurulu) üniversite değerlendiricisi, ÜAK (Üniversiteler Arası Kurul) uzmanıdır. Bunun dışında Eğitim Programları ve Öğretim (EPODER) Derneği üyesidir. İleri düzeyde İngilizce ve Osmanlıca bilmektedir. Kendisini ‘hem alaylı hem de mektepli’ olarak tanımlayan İsmail Gelen evli ve dört çocuk babasıdır. 6 Mayıs 2023’de Profesörlük kadrosuna atanmıştır. Dr. Gelen halen Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Eğitim Programları ve Öğretim Anabilim Dalında Profesör Dr. ünvanıyla ve Anabilim Dalı Başkanı olarak görev yapmaktadır.