Televizyon dizilerinde kadın ve aile temsilleri: Geleneksel roller mi, yeni kimlikler mi? Televizyon Dizilerinde Kadın ve Aile Temsilleri

Özet

Bu çalışma, Türk televizyon dizilerinde kadın ve ailenin temsilini eleştirel bir bakış açısıyla incelemeyi ve bu temsillerin geleneksel cinsiyet rollerini ve aile normlarını nasıl yeniden ürettiğini, sorguladığını ya da dönüştürdüğünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi Stuart Hall'un Temsil Teorisi (Hall, 1997), Judith Butler'ın Cinsiyet Performativitesi (Butler, 1988) ve Kimberlé Crenshaw'ın Kesişimsellik Teorisini (Crenshaw, 1991) bütünleştirmektedir. Nitel bir araştırma deseni benimsenen çalışmada, farklı türleri (psikolojik dram ve aile draması) temsil eden iki popüler Türk dizisinden (Bir Başkadır, 2020; Kızılcık Şerbeti, 2023–2024) toplam 12 vaka/sahne, Eleştirel Söylem Analizi (Fairclough, 1992) ve Temsil Analizi ilkeleriyle incelenmiştir. Nitel çözümlemeyi desteklemek amacıyla bulgular betimsel olarak sayısallaştırılmış (quantitizing); kadın temsili türü, performatif kategori, kesişimsellik ekseni, şiddet/baskı türü frekans ve yüzde tabloları hâlinde sunulmuştur. Bulgular, vakaların üçte ikisinde (%66,7) geleneksel rolün sorgulandığını; kadın temsilinin tekil bir örüntüye indirgenemediğini, vakaların üçte birinin geleneksel rolden özerk bir özneliğe geçişi, bir diğer üçte birinin ise iki farklı kadınlık pozisyonunun doğrudan karşı karşıya getirildiği kesişimsel eleştiriyi yansıttığını göstermiştir. En baskın kesişimsellik ekseni din/muhafazakârlık-sekülerlik karşıtlığı (%50,0) olarak belirlenmiş; iki dizi arasında ise "sisteme geri dönüş/cezalandırılma" örüntüsünün yalnızca Kızılcık Şerbeti'nde görülmesiyle önemli bir farklılık saptanmıştır. Çalışma, Türk medyasında toplumsal cinsiyet ve aile temsiline ilişkin alanyazındaki betimleyici eğilimin ötesine geçerek, söylemsel ve görsel boyutları birleştiren karşılaştırmalı bir okuma önerisi sunmaktadır.