Okul Öncesi Eğitimde Dijital Vatandaşlık Becerilerinin Gelişimi: Üç Katmanlı Gelişimsel Bütüncül Model

Özet

Bu araştırma, okul öncesi dönemde çocukların hızla çeşitlenen dijital deneyimlerinin güvenlikten etik davranışlara, sosyal-duygusal etkileşimden dijital okuryazarlığa kadar uzanan geniş bir beceri yelpazesini gerekli kıldığı düşüncesinden hareketle, erken yaşlara uygun bütüncül bir dijital vatandaşlık modeli geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş ve dijital vatandaşlık ile erken çocukluk alanlarında 2010–2025 yılları arasında yayımlanan ulusal ve uluslararası kaynaklar bütünleşik literatür taraması yöntemiyle incelenmiştir. Tarama sonucunda elde edilen çalışmalar içerik analiziyle çözümlenmiş; dijital vatandaşlığın okul öncesi çocukların gelişim özellikleriyle ilişkili temel bileşenleri sistemli biçimde kodlanmıştır. Analizler, dijital vatandaşlığın yalnızca teknik becerilerle sınırlı olmadığını; çocukların mahremiyet, güvenlik, empati, etik farkındalık, eleştirel düşünme ve yaratıcı dijital üretim gibi alanlarda da desteklenmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Bu doğrultuda geliştirilen üç katmanlı modelde, güvenlik ve mahremiyet başlangıç noktası olarak ele alınmış; bunu dijital etik ve sosyal-duygusal etkileşim boyutu izlemiş; en dış halkada ise dijital okuryazarlık ve üretkenliğe yer verilmiştir. Araştırma sonuçları, ailelerin dijital rehberlik rollerinin, öğretmenlerin pedagojik yeterliklerinin ve eğitim ortamlarının teknolojik niteliğinin modelin uygulanabilirliği açısından belirleyici olduğunu göstermektedir. Çalışma, okul öncesi düzeyde dijital vatandaşlık eğitimine ilişkin kuramsal boşluğu doldurarak uygulayıcılara gelişimsel temelli kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır.